https://azbaku.org/ ru Siyasət - AzBaku.org DataLife Engine https://azbaku.org/index.php?newsid=21088 https://azbaku.org/index.php?newsid=21088
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 9-da Türkmənbaşı şəhərində keçirilən MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasında iştirak etmək üçün "Avaza" Kompleksinə gəlib.

Prezident İlham Əliyevi Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov qarşılayıb.

]]> admin Fri, 09 Oct 2026 09:20:59 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21083 https://azbaku.org/index.php?newsid=21083
Ukraynanın nümayəndə heyəti cümə və şənbə günləri ABŞ-a səfər edərək danışıqlar aparacaq.

Bu açıqlamanı Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiyanın son zərbəsi nəticəsində çox sayda dinc sakinin öldüyü Çerniqov vilayətinin Priluki şəhərinə səfəri zamanı verib.

O, ABŞ Prezidenti Donald Trampı Rusiyaya təzyiqi artırmağa çağırıb.

“Bir tərəfdən ruslarla gələcək iqtisadi layihələr barədə danışıqlar aparmaq, digər tərəfdən isə diplomatik dalana dirəndiyimizi söyləmək olmaz”, – Zelenski deyib.]]> admin Thu, 08 Oct 2026 16:17:45 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21078 https://azbaku.org/index.php?newsid=21078
"Rusiya Dəmir Yolları"nın (RJD) rəhbəri Oleq Belozörov gələn həftə Ermənistana səfər edəcək, burada Ermənistan rəhbərliyi ilə dəmir yolları üzrə konsessiya məsələsini müzakirə edəcək.

Bunu Ermənistan Baş naziri Nikol Paşinyan bəyan edib.

"Biz iş müzakirəsi aparacağıq və onun nəticələrindən müəyyən qənaətlərə gələcəyik", - Paşinyan deyib.

Rusiya Federasiyasının baş nazirinin müavini Aleksey Overçukun səsləndirdiyi Türkiyə və Azərbaycanla sərhəd dəmir yolu qovşaqlarının bərpasına dair rus tərəfinin təklifləri barədə suala cavab verən Paşinyan əlavə edib ki, bu işlərin aparılmasında Qazaxıstan şirkətlərindən biri də maraqlıdır.

Xatırladaq ki, 2008-ci ilin fevralında Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturu 30 il müddətinə daha 10 il uzadılma hüququ ilə CJDY-nin konsessiya idarəçiliyinə verilib.

Mövcud rus konsessiyasının yenidən nəzərdən keçirilməsi mövzusu Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə sərhədlərdəki dəmir yolu sahələrinin bərpası planları fonunda ortaya çıxıb. Mayda baş nazir Nikol Paşinyan bəyan edib ki, Ermənistan hökuməti onların yenidən qurulmasını öz hesabına həyata keçirməyə hazırdır.

Paşinyan Moskvaya konsessiyanın dost üçüncü ölkəyə verilməsi imkanını nəzərdən keçirməyi təklif edib, lakin Rusiya Federasiyasının nəqliyyat naziri Andrey Nikitin sonradan bu məsələnin müzakirə olunmadığını bəyan edib.]]> admin Thu, 08 Oct 2026 12:28:22 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21076 https://azbaku.org/index.php?newsid=21076

Sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitlik Mərkəzi Asiya ölkələrinin və Azərbaycanın uğurlu inkişafının əsasını təşkil edir.

Yenixeberorg.biz-in məlumatına görə, bunu Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə çıxış edərkən bəyan edib.

Onun sözlərinə görə, bu əməkdaşlıq formatının geosiyasi əhəmiyyəti energetika və nəqliyyat sahələrindəki birgə layihələrlə məhdudlaşmır.

"Ölkələrimizin sülh, təhlükəsizlik, siyasi və iqtisadi sabitliyi bütün uğurlarımızın əsasını təşkil edir, Mərkəzi Asiya ölkələrinin və Azərbaycanın gələcək uğurlu inkişafının, qarşılıqlı fəaliyyətimizin gücləndirilməsinin təminatıdır", - dövlət başçısı vurğulayıb.]]> admin Thu, 08 Oct 2026 11:31:27 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21075 https://azbaku.org/index.php?newsid=21075
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya Dövlət başçılarının Məşvərət görüşləri (C5+1) formatına qoşulması Asiya və Avropadakı tərəfdaşlarla geniş əməkdaşlıq perspektivləri açır.

Bu barədə Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov Avazada Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət başçılarının 8-ci Məşvərət görüşünün açılışında bildirib.

S.Berdiməhəmmədov Azərbaycanın bu formata qoşulmasını, o cümlədən iqtisadi perspektivlər baxımından ən mühüm nəticə adlandırıb.

O, həmçinin Mərkəzi Asiya və Azərbaycanın regional və qlobal proseslərdə artan əhəmiyyətini vurğulayıb:

"Hazırda Mərkəzi Asiya və Azərbaycanın inkişafın ən mühüm logistika, enerji mərkəzləri kimi regional və qlobal proseslərdə rolu durmadan artır".]]> admin Thu, 08 Oct 2026 11:15:42 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21074 https://azbaku.org/index.php?newsid=21074
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündə iştirak etmək üçün "Avaza" Kompleksinə gəlib.

Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədov Prezident İlham Əliyevi qarşılayıb.

Sonra tədbirdə iştirak edən dövlət başçıları birgə foto çəkdiriblər.]]> admin Thu, 08 Oct 2026 10:39:52 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21072 https://azbaku.org/index.php?newsid=21072
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 8-də Türkmənistana işgüzar səfərə gedib.

Türkmənbaşı şəhərinin Beynəlxalq Aeroportunda Azərbaycan Prezidentinin şərəfinə fəxri qarovul dəstəsi düzülüb.

Dövlət başçısını Türkmənistanın Baş nazirinin müavini, xarici işlər naziri Rəşid Meredov və digər rəsmi şəxslər qarşıladılar.]]> admin Thu, 08 Oct 2026 09:37:08 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21067 https://azbaku.org/index.php?newsid=21067

HƏMAS-ın İsrailə hücumundan üç il ötür. Bu siyasi-hərbi qruplaşma 2023-cü il oktyabrın 3-də yəhudilərin "Simxat Tora bayramı"nda "əl-Əqsa Tufanı" adı altında əməliyyata başlayıb. İsrail isə ona qaşı "Dəmir qılınclar" adı altında cavab tədbirləri görüb.

Bu müharibə gözlənilməz sayılsa da, Qəzza zolağının hərbiləşdirilməsi, bölgənin "barıt çəlləyinə" çevrilməsi planları gözlənilən idi. HƏMAS-ın əsas hədəfi İsrail dövlətinin məhv edilməsidir. Onun ideologiyası, siyasəti, silahlı mübarizəsi də bu istiqamətdir.

2006-cı ildə Qəzza sektorunda keçirilmiş seçkinin nəticələrinə əsasən, qalib gəlmiş hərəkat yerli hökumətə sahib olandan sonra qruplaşma hədəfləri istiqamətində fəallığını artırmağa başladı. Sponsoru sayılan ölkələrə təşkilatın liderlərinin səfərləri və davamlı təmaslar onlardan İsrailə qarşı proksi qüvvə kimi istifadə olunacağını istisna etmirdi.

Bu baxımdan, İsrail dövləti və onun müttəfiqləri HƏMAS-ın silahsızlaşdırılmasına əvvəlcədən hazırlaşırdı.

Onun terror təşkilatı olaraq tanınması və danışıqlar aparmaq üçün tərəf olmadığı beynəlxalq ictimaiyyətin bu istiqamətdə atdığı ilk başlıca addım sayıla bilər. Bunun ardınca hərəkat liderlərinə və ona bağlı sponsorlara, ayrı-ayrı fiziki şəxslərə ABŞ, Britaniya, Avropa İttifaqı, Yaponiya və başqalarının sanksiya tətbiq etməsi onun iqtisadi cəhətdən zəifləməsinə xidmət edirdi.

Ancaq zolaqda hakimiyyəti ələ keçirəndən 17 il sonra qruplaşmanın İsrailə hücumu regionda vəziyyəti daha da gərginləşdirdi. İsrail HƏMAS-a qarşı üçmərhələli planla əməliyyatlara başladığını elan etdi:

-hava zərbələri və qurudan genişmiqyaslı əməliyyatlar. Bura tunellər, komanda məntəqələri məhv etmək daxil idi;

- zolaqda nisbətən zəif sürətli təmizləmə əməliyyatlarının aparılması;

- yeni təhlükəsizlik reallığının yaradılması və məsuliyyətdən imtina.

HƏMAS-a qarşı hərbi əməliyyatlar Yaxın Şərq regionunda yeni mənzərənin yaranmasına da təsir göstərib. Xüsusən bölgədəki İsrail və ABŞ-yə qarşı olan qruplaşmalar hərbi əməliyyatlar nəticəsində zəiflədi.

HƏMAS Siyasi Bürosunun baş katibi İsmayıl Həniyənin Tehranda öldürülməsi bölgədəki liderlərin hədəfdə olduğuna işarə idi. İsrail HƏMAS başçılarını xarici ölkələrdə də zərərsizləşdirəcəyini gizlətmir, günümüzədək bu istiqamətdə əməliyyatı davam etdirir. Livanın "Hizbullah" qruplaşmasının lideri Həsən Nəsrullahın öldürülməsi də bu sıradan sayılır. Çünki bu qruplaşma da İsrailə qarşı HƏMAS-la eyni mövqedən çıxış edirdi.

İsmayıl Həniyənin öldürülməsi hərəkat daxilində müəyyən parçalanmaya nail olsa da, Yəhya Sinvar Qəzza zolağında mübarizəni davam etdirəcəyini, xaricdəki qruplaşma liderlərinin təşkilat adından danışmaq hüququnun olmadığını bildirmişdi. 2024-cü il oktyabrın 16-da onun öldürülməsi HƏMAS-da danışıqlar və sülhə meyilli qüvvələri ortaya çıxardı. Düzdür, bundan bir neçə ay öncə Fələstin Azadlıq Təşkilatını (FAT) tanımayan HƏMAS Pekində Fələstinin daha 12 təşkilatı ilə birlikdə toplantı keçirərək Bəyannamə qəbul etmişdilər.

Sənəddə FAT Fələstin xalqının yeganə qanuni nümayəndəsi kimi təsdiq edilmişdi, müvəqqəti Milli Barışıq hökumətinin yaradılması razılaşdırılmış, HƏMAS və İslami Cihad da daxil olmaqla Fələstin qruplaşmalarının Milli Şurasının formalaşdırılması, BMT qətnamələrinə əsasən, paytaxtı Qüds olan müstəqil Fələstin dövlətinin qurulması kimi məsələlər elan edilmişdi.

Hadisələr Qəzza zolağında sülhün yaranacağına aparırdı. ABŞ Prezidenti Donald Trampın 2025-ci ilin sentyabr ayında açıqladığı 20 bəndlik Qəzzada Sülh Planı bunu təsdiqlədi. Həmin planda uyğun olaraq müharibənin dərhal dayandırılması, girov və məhbus mübadiləsi, eləcə də beynəlxalq nəzarət altında keçid dövrünü və bölgənin bərpasını nəzərdə tutan hərtərəfli təşəbbüslər nəzərdə tutulurdu.

Qəzza zolağında atəşkəs 2025-ci il oktyabrın 10-da qüvvəyə mindi. Bununla regionda yeni dönəmin başlanğıcı qoyuldu. Sülh planında ən çətin bölmə HƏMAS-ın tərk-silah edilməsi və amnistiyadır. Orada silahlarını təhvil verən və dinc birgəyaşayışa sadiq qalan hərəkat üzvlərinə amnistiya verilir, bölgəni tərk etmək istəyənlərə isə təhlükəsiz keçid təmin olunur. HƏMAS gələcək idarəçilikdə birbaşa və ya dolayısı ilə iştirak etməyəcək.

HƏMAS-ın sıradan çıxarılması və zəiflədilməsi Yaxın Şərqdə bir sıra hadisələrin baş verməsinə də yol açmış oldu. Suriyada Bəşşar Əsəd rejimi devrildi. Ölkəyə əvvəllər silahlı qruplaşmalardan birinə başçılıq etmiş Əhməd Əş-Şaraa rəhbərlik etməyə başladı. O, hazırda Suriyanın keçid dövrü üçün beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilən prezidentidir.

İsrail və ABŞ İrana hücum etdi. İslam Respublikasının ali rəhbəri ayətullah Seyid Əli Xamenei öldürüldü. Bununla, İranla ABŞ arasında yeni dönəm danışıqlar prosesi başladı.

ABŞ-nin qoşunlarını Suriya və İraqdan çıxarması da regionda təhlükəsizlik baxımdan yeni mənzərənin yaranacağından xəbər verir.

Sülh Şurası Qəzzanın yenidən qurulması üçün uzunmüddətli maliyyə və iqtisadi inkişaf proqramları - məsələn, 2026-cı ilin sentyabrında açıqlanan 2,45 milyard dollarlıq ilkin 6 aylıq bərpa planı - həyata keçirməyi hədəfləyirdi. Bu Şuraya ABŞ və Azərbaycan da daxil olmaqla 21 təsisçi ölkə və qonşu dövlətlər daxil idi. Sonradan siyahıya Belarus, Albaniya, Kamboca, Misir, El Salvador və Küveyt kimi ölkələr də əlavə olundu.

Azərbaycan Fələstinin müstəqilliyini 1992-ci ildən tanıyır. O, Fələstində məktəb tikintisində, BMT-nin Fələstinli Qaçqınlara Yardım və İşlərin Təşkili üzrə Yaxın Şərq Agentliyi (UNRWA) xətti ilə dəstək, həmçinin dövlət təqaüdləri hesabına fələstinli gənclərin Azərbaycanda ali təhsil alması kimi layihələr həyata keçirib.

Rəsmi Bakı BMT-də Fələstin məsələsi ilə bağlı səsvermələrdə Fələstinin mövqeyini müdafiə edib, ikidövlətli həll ideyasının, paytaxtı Şərqi Qüds olan müstəqil Fələstin dövlətinin yaranmasının lehinə səs verib.

Azərbaycan xarici siyasi kursunu bu istiqamətdə davam etdirir.

HƏMAS-ın zəiflədilməsi Fələstinin müstəqilliyinin geniş miqyasda tanınmasına da yol açıb. Böyük Britaniya, Fransa, İspaniya kimi ölkələr artıq onu rəsmən tanıyıb.

Bu hadisə regionda maraqları olan güclərin mübarizəsinin hərbdən siyasi-diplomatik müstəviyə keçdiyini göstərir. Başqa sözlə, aparıcı güclər regionda bir-biri ilə münasibətləri silah, hərbi əməliyyatlarla deyil, danışıqlar, müzakirələr yolu ilə həll edə bilər.

HƏMAS-ın Qəzza zolağındakı 20 ilə yaxın idarəçiliyinə son qoyulur. Fələstinin dövlət başçısı Mahmud Abbas bu il noyabrın 28-də ölkədə parlament seçkilərinin keçiriləcəyini elan edərək Qəzza zolağındakı seçiciləri bu siyasi kampaniyada fəal iştirak etməyə çağırmışdı. Fələstin parlamenti sonuncu dəfə 2007-ci ildə toplanıb. Bu, HƏMAS-ın Fələstinin inkişafına mane olduğunu təsdiqləyən amillərdəndir. Hərəkat fəaliyyətdə olduğu müddətdə Ramallahla daim münaqişədə, qarşıdurmada olduğundan, FAT-ı tanımadığından dövlətin müstəqilliyinin inkişafı yönündə addımlar atılmasında çətinliklər yaşanırdı. HƏMAS tutduğu reallaşması mümkün olmayacaq idealları ilə Fələstinin ərazi bütövlüyünün təmin olunmasına da problem yaşadırdı.

Dövlətin ərazisinin bölünməsi, parçalanması azmış kimi, idarəetmədə də mərkəzdənqaçma baş verirdi.

Beləliklə, hərəkatın zəiflədilməsi vahid Fələstin dövlətinin yaranmasına mane olanları da tərk-silah edəcək. Bu dövlətdə yeni hökumətin qurulması Yaxın Şərqdə pozuculuq, qarşıdurma, müharibə vəziyyəti yaradanların da sıradan çıxmasına töhfə verə bilər. Çünki həmin qüvvələr, yaxud ölkələr regionda maraqlarını Fələstin məsələsi üzərindən reallaşdırmaq istəyirlər.

Hərəkatın sıradan çıxarılması həm də "İsrailin siyasi xəritədən silinməsi" kimi ideyanın mümkünsüzlüyünü göstərir.

Fələstin yüz ilə yaxındır, çağdaş dünya siyasətinin də aparıcı mövzularındandır. O, Yaxın Şərqdə bir düyündür. Ancaq HƏMAS-ın və regiondakı ona oxşar başqa qüvvələrin sıradan çıxması, zəiflədilməsi onun açılması üçün başlanğıc sayıla bilər. Ona görə də min il əvvəl olduğu kimi, bölgənin taleyi yenə Fələstinə bağlıdır.(Report)]]> admin Wed, 07 Oct 2026 16:54:11 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21066 https://azbaku.org/index.php?newsid=21066
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev oktyabrın 7-də Rusiya Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putinə zəng edib.

Bu barədə Prezidentin Mətbuat Xidmətindən məlumat verilib.

Dövlət başçısı İlham Əliyev Prezident Vladimir Putini ad günü münasibətilə təbrik edib, ona möhkəm cansağlığı, uzun ömür və dövlətçilik fəaliyyətində yeni uğurlar arzulayıb.

Rusiya Prezidenti təbrikə və göstərilən diqqətə görə Prezident İlham Əliyevə minnətdarlığını bildirib.

Telefon danışığı zamanı dövlət başçıları Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin inkişafından məmnunluqlarını ifadə edib, ölkələrimiz arasında əməkdaşlığın müxtəlif sahələrdə inkişaf perspektivləri ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar.]]> admin Wed, 07 Oct 2026 16:21:44 +0400 https://azbaku.org/index.php?newsid=21064 https://azbaku.org/index.php?newsid=21064
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın iki stulda eyni anda əyləşmə siyasəti, yəni həm Avropa İttifaqına (Aİ) yaxınlaşma, həm də Avrasiya İqtisadi İttifaqında (Aİİ) qalma istəyi getdikcə mürəkkəb xarakter almağa başlayır. Dəfələrlə rəsmi Moskvanın "eyni anda bir-birinə zidd iki ittifaqda iştirak etmək olmaz" bəyanatlarını qulaqardına vuran Paşinyan Aİ ilə inteqrasiyanı dərinləşdirir (6 oktyabr tarixində Aİ rəsmisi Ermənistanla viza liberallaşdırılması məsələsini gündəmə gətirib), Aİİ ilə əməkdaşlığı davam etdirmək istədiyini bildirir.

Paşinyan bu siyasəti alternativlərin yaradılması kimi təqdim edir. Onun fikrinə görə, Aİ-yə inteqrasiya heç də Aİİ-dən çıxmaq mənasına gəlmir. Hökumət başçısı müxtəlif iqtisadi tərəfdaşlarla əlaqələri genişləndirməyi manevr imkanlarını artırma kimi təqdim edir. Amma burada ciddi bir problem var. İqtisadi və siyasi inteqrasiyalar arasında ciddi sərhədlər var. Əgər məsələ Aİ-yə üzvlüyə çevrilsə, bu, Ermənistanın Aİİ-dəki statusuna uyğun gəlməyəcək. Burada diqqət ediləsi məqam odur ki, həm Aİ, həm də Aİİ gömrük ittifaqlarıdır. Hazırda Ermənistan Aİİ-nin ümumi gömrük tarifləri və ticarət siyasəti ilə bağlı öhdəliklər daşıyır. Amma Aİ-yə üzv olsa, bu dəfə bu qurumun vahid gömrük və ticarət siyasətinə qoşulmalıdır. Buna görə də eyni anda iki stulda əyləşmək mümkün deyil. Çünki iki sistemin tarifləri, ticarət razılaşmaları, texniki standartları və üçüncü ölkələrlə münasibətlər üzrə qaydaları tamamilə eyni deyil. Aprel ayında Rusiya lideri Vladimir Putin də Paşinyanla görüşündə bu məsələyə eyham vuraraq bildirib ki, məsələ siyasi yox, iqtisadi xarakter daşıyır. Ermənistan həm Aİİ-də, həm də Aİ-də eyni vaxtda qala bilməz. Həmin görüşdə Putinin Ermənistanın Rusiyadan qazı Avropa qiymətlərindən xeyli ucuz aldığına diqqət çəkib. Putin hər nə qədər məsələ siyasi deyil desə də, görünən odur ki, burada əsas problem elə siyasi məsələdir. Çünki Ermənistan Aİ-yə üzvlüklə bağlı xarici siyasət prioritetlərini, iqtisadi inteqrasiya modelini, xarici ticarət siyasətini, enerji və təhlükəsizlik əlaqələrini, normativ-hüquqi sistemini də dəyişməlidir. Bu da öz növbəsində Rusiyanın Ermənistan üzərindəki iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik təsir mexanizmlərinin zəifləməsi deməkdir.

Ermənistanın Aİ kursu ittifaq daxilində də narahatlıqlar yaradıb. Cari ilin may yayında 4 üzv ölkənin liderləri bildiriblər ki, Ermənistanda Aİ və Aİİ arasında seçim üçün referendum keçirilməlidir. Paşinyan isə vaxt qazanmaq üçün bildirib ki, Aİ-yə üzvlük üçün real institsuional baza formalaşmalıdır.

Rusiya isə Ermənistanın qərarsızlığından narahatdır və bir sıra rəsmilərinin dili ilə İrəvanı qərar verməyə səsləyir. Hətta Kremlin kulislərində İrəvanın iştirakı olmadan yeni əməkdaşlıq formatının yaradılması barədə fikirlər də səsləndirilir.

Belə bir ssenarinin reallaşması Ermənistan üçün ciddi risk deməkdir. Paşinyan iki ittifaq arasında seçimdən yayınaraq vaxt udmağa, manevr etməyə çalışdığı halda, Aİİ üzvləri öz aralarında yeni iqtisadi və siyasi mexanizmlər formalaşdıra bilərlər. Bu isə alternativlər yaratmağa çalışan İrəvanın alternativsiz qalması deməkdir. İrəvansız Aİİ isə Ermənistanın iqtisadi və siyasi çəkisinə ciddi təsir edə bilər. Bazardakı imkanlar, ticarət əlaqələri, ticarət dövriyyəsini nəzərə alsaq, bu prosesin Ermənistan üçün fəlakət olduğunu deyə bilərik.

İrəvansız Aİİ ssenarisinin Ermənistan üçün nəticələri isə daha konkret iqtisadi sahələrdə özünü göstərə bilər. Birincisi, Aİİ ölkələri Ermənistanı mövcud ticarət zəncirlərindən tədricən kənarlaşdıraraq gömrük rüsumlarının bölüşdürülməsi və qarşılıqlı ticarət mexanizmlərində yeni model formalaşdıra bilərlər. Bu halda Ermənistan Aİİ daxilində üzv olaraq qalsa belə, ittifaqın yaratdığı iqtisadi üstünlüklərin bir hissəsindən məhrum ola bilər. İkincisi, Aİİ daxilində Qərbin sanksiyalarından daha yaxşı qorunan vahid və ya alternativ maliyyə-hesablaşma mexanizmlərinin formalaşması zamanı Ermənistan ciddi seçim qarşısında qala bilər. Aİ ilə inteqrasiyanı dərinləşdirən İrəvan belə sistemlərdə iştirak etdikdə Qərbin mümkün sanksiya və maliyyə məhdudiyyətləri riskini nəzərə almalı olacaq. İştirak etmədiyi halda isə Aİİ daxilində yaranan yeni ödəniş və hesablaşma imkanlarından kənarda qala bilər. Üçüncüsü, Aİİ ölkələri Ermənistanı keçməyən yeni logistika marşrutlarına və ticarət dəhlizlərinə üstünlük verə bilərlər. Bu isə Ermənistanın tranzit və reeksport imkanlarına birbaşa təsir göstərə bilər.

Üstəlik, belə bir prosesin Ermənistanın dövlət maliyyəsi baxımından daha həssas mərhələyə qədəm qoyduğu bir dövrdə baş vermə ehtimalı vəziyyəti daha kritik edə bilər. Proqnozlara görə, Ermənistanın dövlət borcu 2029-cu ildə təxminən 21 milyard dollara yaxınlaşacaq. Yəni, İMF-nin hesablamalarına görə, Ermənistanın dövlət borcu ÜDM-nin 50 faizindən çox olacaq. Əgər nəzərə alsaq ki, Aİİ Ermənistansız yeni format yarada bilər, deməli bu rəqəmlər də kifayət qədər arta bilər.

Rəqəmlərə müraciət edək. 2025-ci ildə Ermənistanın Aİİ dövlətlərindən idxalı 5 milyard dollar, həmin ölkələrə ixracı isə 3.2 milyard dollar olub. Həmin il Ermənistan Aİİ-nin ümumi idxal gömrük rüsumları büdcəsinə təxminən 319 milyon dollar ödəyib, ittifaqın üzv ölkələri arasında rüsum bölüşdürülməsindən isə təxminən 175 milyon dollar əldə edib.

Bu rəqəmlər göstərir ki, Ermənistan üçün Aİİ ilə münasibətlərin taleyi sırf geosiyasi məsələ deyil. Burada ixrac bazarları, gömrük rejimi, logistika, əmək miqrasiyası və biznes əlaqələri kimi çoxsaylı iqtisadi faktorlar var. Aİ Ermənistana 2 milyard avroluq mal ixrac edib, Ermənistandan isə 0,5 milyardlıq mal idxal edib. 2025-ci ilin rəqəmlərinə görə Ermənistanın Aİİ ilə mal ticarəti Aİ ilə mal ticarətindən təxminən 3 dəfədən də böyükdür. Aİİ Ermənistanın ümumi ticarətinin 37,5 faizini, Aİ isə 11,3 faizini formalaşdırıb. Bu mənzərə Paşinyanın "alternativlərin yaradılması" siyasətinin qarşısındakı əsas iqtisadi sualı ortaya çıxarır: siyasi və institusional istiqaməti dəyişmək mümkündür, bəs hazırkı iqtisadi əlaqələrin yaratdığı boşluğu nə və hansı sürətlə dolduracaq?

Bu sual isə Ermənistanın sürətlə artan dövlət borcu fonunda daha da aktuallaşır. Çünki yeni iqtisadi format yeni bazarlar, investisiyalar, maliyyələşmə və infrastruktur tələb edir. Bu isə kifayət qədər vaxt və maliyyə tələb edən məsələlərdir. Bu isə İMF hesabatlarında göstərilən rəqəmlərin belə bir ssenaridə daha yüksək olacağına işarə edir.

Nəticədə Ermənistanın qarşısında iki istiqaməti eyni vaxtda saxlamaq imkanının sərhədləri getdikcə daralır. İrəvan üçün əsas məsələ isə yalnız hansı ittifaqı seçmək deyil, belə bir seçimin iqtisadi və regional nəticələrini necə idarə etmək olacaq. Aİ-nin hazırda təklif etdiyi viza liberallaşdırılması və "tulapayı" qrantlar, 5-10 ton əriyin bazarlara çıxarılması Rusiya və Aİİ bazarı, ucuz enerji, Aİİ gömrük imtiyazlarının yerini doldura bilməz. Paşinyanın isə emosional qərarla bu boşluğu doldura bilməz. Qısacası, Ermənistan hazırda iki stuldan yıxılmaq və alternativsiz qalmaq riski ilə üz-üzədir...(Report)]]> admin Wed, 07 Oct 2026 14:58:21 +0400